در این مطلب قصد داریم تعریف جیگ و فیکسچر یا قید و بست،و همچنین مزایا و معایب هرکدام و موارد استفاده آنها را بیان کنیم.

جیگ

جیگ وسیله برای نگهداری و جانمایی قطعه کار و همچنین هدایت ابزارها برای انجام یک عملیات ماشینکاری است. به عبارت دیگر جیگ وسیله برای هدایت دقیق ابزار ماشینکاری می باشد. در واقع هدف اصلی برای استفاده از جیگ ها،  ماشینکاری یا سوراخکاری محصولات در خط تولید بصورت دقیق و بدون خطا است.

نکات مهم درباره جیگ ها عبارتند از:

  • از جیگ ها در فرآیندهای دو بعدی مثل سوراخکاری، قلاویز زنی یا برقو کاری استفاده میشود.
  • دارای انواع مختلفی از بسیار سبک و ساده تا سنگین و پیچیده هستند.
  • با استفاده از جیگ دیگر نیازی به گیج بلوک وجود ندارد اما هزینه ساخت جیگ ممکن است بالاتر باشد.

فیکسچر

فیکسچر وسیله ای است برای نگهداری و جانمایی قطعه کار با این تفاوت که وظیفه هدایت ابزار را به عهده ندارد و به منظور نگهداری قطعه کار در موقعیت مشخص استفاده میشود. فیکسچر وسیله ای است که قطعه کار در آن قرار میگیرد تا آماده ماشینکاری شود.

نکات مهم درباره فیکسچر ها عبارتند از:

  • فیکسچر ها معمولا به میز ماشینکاری متصل میشوند.
  • استفاده از گیج بلوک ها ممکن است مورد نیاز باشد.
  • در فرآیندهای فرزکاری بسیار کاربرد دارند.
  • هزینه تولید فیکسچر معمولا از جیگ ها کمتر است.

جیگ ها و فیکسچرها

هردو به منظور کاهش زمان و خطای تولید استفاده میشوند. اما جیگ ها به دلیل اینکه وظیفه هدایت ابزار را نیز برعهده دارند از بوش ها یا زبانه های خاصی در تولید آنها استفاده میشود که فیکسچر ها فاقد آن هستند.

طراحی جیگ و فیکسچر

فاکتورهایی که به منظور طراحی جیگ و فیکسچر میبایست در نظر گرفت به شرح زیر است:

  • بررسی قطعه کار
  • شناخت کلمپ ها و بارگذاری و باربرداری (Loading and Unloading)
  • مطالعه ابزارها و مسائلی شامل ارتعاش و استحکام
  • محاسبه تلرانس و لقی بین جیگ و قطعه کار
  • در نظر گرفتن فرآیند خروج قطعه کار (Ejection)
  • موارد ایمنی برای اپراتور و حین تولید

انواع جیگ

  • صفحه ای
  • سوراخکاری
  • قلاویز زنی
  • برقو کاری
  • حلقه ای
  • جعبه ای
  • پروفیلی
  • زاویه ای

انواع فیکسچر

  • جوشکاری
  • فرزکاری
  • تراشکاری
  • سنگ زنی
  • خان کشی
  • مونتاژکاری
  • نشان گذاری (Indexing)
  • مدولار

چرا باید از جیگ و فیکسچر استفاده کرد؟

  • کاهش زمان نصب قبل از ماشینکاری
  • کاهش زمان آموزش اپراتور
  • افزایش دقت و کیفیت تولید
  • افزایش تعداد تولید

جدا از این موارد، جیگ و فیکسچر معایبی هم دارند که شامل موارد زیر است:

  • دچار خوردگی و استهلاک میشوند.
  • هزینه تولید یا بازتولید آنها بالاست.
  • برای تولید آنها از متریال زیادی استفاده میشود و سنگین هستند.

موارد استفاده جیگ و فیکسچر

  • تولید قطعات اتومبیل
  • بازرسی محصولات تولید شده در خطوط تولید
  • صنایع نفت و گاز و لوله کشی
  • فرزکاری چند محور
  • و…

متریال مورد استفاده برای ساخت جیگ و فیکسچر

  • چدن خاکستری
  • فولاد سختکاری شده
  • کارباید
  • پلاستیک
  • تفلون
  • استیل ضد زنگ